RAM snelheid en latency uitgelegd: MHz en CL

Wat staat er op de verpakking?

Elke RAM kit vermeldt twee getallen die over snelheid gaan. Het eerste is de snelheid, bijvoorbeeld DDR4 3200 of DDR5 6000. Het tweede is de CL, de CAS latency, bijvoorbeeld CL16 of CL30. Samen bepalen ze hoe snel het geheugen antwoordt en hoeveel gegevens het per seconde verwerkt.

In Belgische webshops lees je de snelheid vaak als MHz: "16GB RAM DDR4 3200MHz". Strikt genomen is dat geen klokfrequentie maar een aantal overdrachten per seconde, uitgedrukt in MT/s. DDR geheugen verstuurt twee keer gegevens per klokcyclus, dus de klok zelf tikt op de helft. Voor het vergelijken van kits maakt het niets uit: 3200MHz op de ene fiche en 3200 MT/s op de andere zijn dezelfde snelheid.

De CL zegt hoeveel klokcycli het geheugen wacht tussen de vraag van de processor en het moment dat de gegevens klaarstaan. Een kit met CL16 wacht 16 cycli. Bij dezelfde snelheid is een lagere CL dus sneller. Wil je eerst weten wat RAM precies doet, lees dan onze uitleg wat is RAM geheugen.

Zo reken je de echte latency uit

Een CL waarde op zich zegt weinig, want een klokcyclus duurt korter naarmate het geheugen sneller is. Crucial legt uit dat je de vertraging in tijd krijgt door de duur van een cyclus te vermenigvuldigen met het aantal cycli. Omgezet naar de getallen op de doos wordt dat:

echte latency in nanoseconden = CL x 2000 / snelheid in MT/s

Neem DDR4 3200 CL16: 16 x 2000 / 3200 geeft 10 ns. DDR5 6000 CL30 geeft 30 x 2000 / 6000, ook 10 ns. Een DDR5 kit met een veel hoger CL getal reageert dus even snel, en verwerkt daarbij bijna dubbel zoveel gegevens per seconde. Crucial wijst erop dat de CL waarden mee omhoog gingen met de snelheden, waardoor de echte latency over de generaties ongeveer gelijk bleef. Bij gelijke latency wint de snellere kit, omdat hij meer bandbreedte heeft.

In de tabel staan rekenvoorbeelden voor combinaties die je in winkels tegenkomt, met de echte klok en de latency die eruit volgt.

Twee kits met dezelfde snelheid kunnen dus flink verschillen. Een DDR4 3200 kit met CL22 wacht ruim een derde langer dan een DDR4 3200 kit met CL16. Kijk daarom bij het vergelijken altijd naar beide getallen, en niet alleen naar de MHz in de titel van het product.

Standaardsnelheid, XMP en EXPO

Elke generatie heeft standaardsnelheden die JEDEC vastlegt. Volgens Kingston eindigen die voor DDR4 op 3200 MT/s en beginnen ze voor DDR5 op 4800 MT/s. DDR5 werkt ook op een lagere spanning: 1,1 volt tegenover 1,2 volt bij DDR4. Een kit die sneller is dan de standaard, haalt die extra snelheid uit een profiel dat op de module zelf staat opgeslagen.

Bij Intel heet dat profiel XMP, bij AMD heet het EXPO, voor DDR5 op het AM5 platform. Je zet het aan in de BIOS, waarna het geheugen naar de snelheid en CL op het etiket gaat. Intel en AMD rekenen beide profielen tot overklokken, en dat valt buiten de officiële specificaties.

Zonder profiel start een DDR5 6000 kit meestal op een standaardsnelheid van 4800 of 5600 MT/s. Corsair vermeldt bijvoorbeeld voor zijn VENGEANCE 32GB DDR5 6000 CL30 kit een standaardinstelling van 4800 MT/s CL40. Draait je nieuwe geheugen trager dan verwacht, dan is er meestal niets kapot: het profiel staat gewoon nog uit.

Welke snelheid past bij jouw processor?

Bouw je op AMD Ryzen 7000 of 9000 met een AM5 bord, dan is DDR5 6000 CL30 de kit die pers en gebruikers het vaakst aanraden. De gids van Newegg verklaart dat zo: op 6000 MT/s loopt het geheugen gelijk op met de geheugencontroller en de Infinity Fabric van de processor. Engadget voegt toe dat de controller bij snellere kits terugvalt naar de helft van de geheugenklok, wat extra vertraging geeft. Let wel: AMD zelf garandeert minder. Voor Ryzen 9000 is dat DDR5 5600, voor Ryzen 7000 DDR5 5200. Bij de Ryzen 7 9800X3D noemt AMD DDR5 5600 met twee modules en DDR5 3600 met vier.

Intel Core Ultra 200S processors, zoals de Core Ultra 9 285K, nemen enkel DDR5 en ondersteunen officieel tot 6400 MT/s. Volgens Engadget geldt die 6400 voor CUDIMM modules met een eigen klokchip, en 5600 voor gewone modules. Newegg raadt voor deze processors een kit tussen 6000 en 6400 MT/s aan. Een Intel Core van de 12e tot 14e generatie werkt met DDR4 of DDR5, afhankelijk van het moederbord. De Core i5 14600K gaat bijvoorbeeld tot DDR5 5600 of DDR4 3200.

Deze week volgen we 80 kits met DDR5 6000 CL30 bij Alternate.be, Amazon.com.be, Azerty, Coolblue, LDLC en Megekko. Alle kits van die snelheid vind je op onze pagina DDR5 6000 CL30 RAM, de volledige generatie op DDR5 RAM prijzen.

DDR4 3200MHz en oudere snelheden

Heb je een pc die al op DDR4 draait, dan is 16GB of 32GB DDR4 3200MHz nog altijd een logische keuze. Het is de hoogste standaardsnelheid van DDR4, dus een processor die 3200 ondersteunt, haalt die snelheid ook zonder overklokprofiel. Een kit met CL16 komt op dezelfde 10 ns als een goede DDR5 kit. Let wel op de spanning: G.Skill vermeldt voor zijn Ripjaws V 32GB DDR4 3200 CL16 kit 1,35 volt en een XMP 2.0 profiel, hoger dan de 1,2 volt van de DDR4 standaard. Ook bij DDR4 loont het dus om na de installatie even in de BIOS te kijken.

DDR4 3600 kits zijn sneller dan de standaard en draaien enkel op die snelheid als je XMP aanzet en je bord meewerkt. Oudere snelheden zoals 2400, 2666 of 3000MHz zijn vooral nuttig om een bestaande pc aan te vullen. Kijk dan in de specificaties van je processor en moederbord welke snelheid ze officieel ondersteunen, zoals Intel dat voor de Core i5 14600K met DDR4 3200 doet.

De tabel toont de goedkoopste desktop kit per combinatie die we deze week in Belgische webshops vonden, met de prijs per GB.

Zoek je DDR3, bijvoorbeeld 16GB DDR3 1600MHz, dan heb je een oudere pc. Lexar noemt voor DDR3 een gewone snelheid van 800 tot 2133 en een spanning van 1,5 volt. Voor een pc die enkel DDR3 neemt, is een grotere DDR3 kit de enige uitbreiding; DDR4 past niet in die sleuven. Een DDR3 kit van 2400MHz valt buiten het bereik dat Lexar noemt, dus controleer dan zeker wat je moederbord aankan. Alle prijzen voor de vorige generatie staan op DDR4 RAM prijzen, en twijfel je tussen de twee generaties, lees dan DDR5 of DDR4.

Hoeveel merk je van snellere RAM?

Minder dan de prijsverschillen doen vermoeden. Engadget schreef op 4 oktober 2026 dat geen enkele game een bepaalde DDR5 snelheid vereist: wat op DDR5 draait, loopt ook goed op de traagste DDR5 4800 kits. Van de traagste naar een middenklasse kit gaan kan iets opleveren. Kits van DDR5 7200 of 8400 verhogen de framerate in games die op de processor leunen maar een klein beetje, tegen een veel hogere prijs.

Ook buiten games blijft het verschil klein. In tests van Tom's Hardware op Intel, die Engadget aanhaalt, eindigde de traagste 32GB kit ongeveer 4 procent achter de snelste bij zwaar productiewerk. Volgens Engadget eindigde in een andere test van Tom's Hardware op AMD een DDR5 6000 CL30 kit voor een DDR5 6400 CL32 kit. Hoger is dus niet altijd beter.

Voor de meeste kopers betekent dat: geef je budget eerst uit aan genoeg capaciteit, en kies daarna een redelijke snelheid met een lage echte latency. Wie een gamepc samenstelt, vindt onze vergelijking in beste RAM voor gaming.

Veelgemaakte fouten

• CL vergelijken over verschillende snelheden heen. CL30 op DDR5 6000 is niet trager dan CL16 op DDR4 3200. Reken de nanoseconden uit.
• XMP of EXPO niet aanzetten. De kit draait dan op de standaardsnelheid en lijkt trager dan beloofd.
• Een snelheid kopen die je processor niet officieel ondersteunt, zonder het te weten. Alles boven de standaard hangt af van een overklokprofiel. DDR5 6000 CL30 is een veelgebruikte instelling, geen garantie van AMD.
• Een tweede kit met een andere snelheid of CL bijsteken. Corsair waarschuwt dat een extra kit goedkoper is, maar het risico op problemen groter maakt, zeker boven de snelheid die de processormaker certificeert.
• Snelheid boven capaciteit zetten. Raakt je geheugen vol, dan helpt een paar honderd MT/s extra niet. 32GB op 3200MHz doet dan meer dan 16GB op 3600MHz.

We testen zelf geen RAM. We volgen elke week de prijzen en gepubliceerde specificaties in Belgische webshops en rekenen de latency uit op basis van die specificaties. Alle prijzen op deze pagina zijn inclusief btw.